-
دوستان و دشمنان
دوشنبه 31 شهریور 1393 23:50
اسپانیاییها معتقدند:«دوستِ همه، دوستِ هیچ کس نیست». واقعیت آنست که این اندیشه چه به شکل مَثَل و چه به شکلِ یک جملهی مشهور در میان مردم ما یا در میان ملل دیگر و عمدتاً در میان ملتهایی که در فضای آزاد فکری رشد نکردهاند، از دیرباز، وجود داشتهاست. اندکی اندیشه به عمق این گفته، پرده از یک انحصارطلبی عمیق و زنگزده...
-
خُردهگیریها و دشمنتراشیها
دوشنبه 31 شهریور 1393 22:40
عربها مَثَلی دارند که میگوید: «هیچ انسانی بدون دشمن نیست». شنیدن این مَثَل، ذهن انسان امروز را کمی برمیآشوبد. چرا باید هر انسانی، دشمن یا دشمنانی داشتهباشد؟ وقتی کسی به انسانهای پیرامونی خویش احترام بگذارد و حق کسی را پایمالنکند، چرا باید برای خود، دشمن بتراشد؟ و یا چرا باید تصورکند که دشمندارد؟ اندیشه به داشتن...
-
شکیبایی و توفیق
دوشنبه 31 شهریور 1393 00:03
«شکیبایی» از خصلتهاییاست که مردمان هر سرزمین، در مورد آن، دارای دریافتهای معین و متفاوتی هستند. این دریافتها به تناسب تجربهی دههها و سدههایی به دست آمدهاست که ملتها، چه در حوزهی پیروزی و چه در گسترهی شکست، با آن رو به رو بودهاند. نمیتوان ملتی را پیداکرد که عنصر شکیبایی، جایی در فرهنگ رفتاری و اندیشندگی او...
-
کلام بُرنده، شمشیرکُشنده
یکشنبه 30 شهریور 1393 15:29
یک مَثَل هندی میگوید:«تأثیر ویرانگری که یک کلام زشت و اهانتبار برجان یک انساندارد، نه زهر کُشنده دارد و نه شمشیر بُرنده». نظیر این مَثَل در زبانهای دیگر نیز با مقداری اختلاف در نحوهی بیان، وجود دارد. مسأله آنست که چرا باید یک واژه یا یک جمله که از مشتی کلمه، آوا و حرفهای الفبا تشکیلشده، وقتی که بر جان انسان...
-
بهرهگیریهای کلامی
یکشنبه 30 شهریور 1393 13:26
برخی جملهها، گفتههای بزرگان و مَثَلهای رایج با وجود آن که ریشه در تاریخ یک ملت و تجربههای روزانهی او دارند، عملاً چنگی به دل نمیزنند. انسان از خویش میپرسد که آیا جملهای از این دست که :«اگر نمیخواهی سنگی به سوی تو پرتاب شود، با یک دیوانه از سنگ صحبت مکن» میتواند بازتاب اندیشههای مردم ترکیهباشد؟ من چنین...
-
نادانی و اعتراف
شنبه 29 شهریور 1393 21:17
یک مَثَل فرانسوی میگوید:«همه از دست فراموشی خویش شکایت میکنند. اما هیچکس از نادانی و حماقت خود، گلایه سر نمیدهد». نگاه به این مَثَل فرانسوی، دو نکته را در برابر انسان قرار میدهد. نکتهی نخست آنکه این هردو خصلت، چنان از دوران کودکی تا بزرگسالی با شخصیت ما گره خوردهاست که عملاً جزئی از آن به شمار میآید. نکتهی...
-
نگرشهای یکسویه و یا چندسویه
شنبه 29 شهریور 1393 18:25
در تمام فرهنگهای جهان، تکیه به یک اندیشهی معین و یا یک روش خاص به عنوان بهترین اندیشه و یا بهترین روش، چندان مورد پسند اهل خِرَد و تجربه نبودهاست. اگر بخواهیم با زبانی روشنتر، این موضوع را مطرحسازیم، باید گفت که شیوههای «تکتازانه» در هر حوزهای، مردود اعلام شدهاست. افراد آگاه و با تجربه، همیشه بدین نکته وقوف...
-
واژهها و واقعیتها
شنبه 29 شهریور 1393 13:15
در بیشتر انسانها این گرایش عمیق وجود دارد که همیشه واژههای زیبا، نرم و نوازشگر بشنود. این گرایش در بسیاری از آدمیان به دلیل موقعیت برتر اجتماعی، اقتصادی، مذهبی، سیاسی و معنوی آنان، در طول تاریخ موجب شدهاست که واقعیات تلخ در حوزهی مسؤلیت آنها به گوششان نرسد. چه این فرد، پدر یا مادر خانوادهباشد و چه رئیس یک مؤسسه...
-
خامیها و حماقتها
جمعه 28 شهریور 1393 12:05
یک مَثَل سوئدی میگوید:«کسی که در جوانی حماقت نکرده باشد، در روزگار پیری، آنها را مرتکب خواهدشد». اندیشه به این مَثَل، ذهن ما را متوجه این نکته میکند که انسان، نیاز به آن دارد که در دورانی ازحیات خویش، بسیاری از ناآزمودههای زندگی را بیازماید. آزمودن این نیازمودهها، قطعاً در پی خود عواقبی خواهدداشت. این عواقب،...
-
معیارهای ذهنی متفاوت
چهارشنبه 26 شهریور 1393 00:33
برای همهی ما اتفاق افتادهاست که بشنویم کسی در بارهی کسی دیگر بگوید:«هیچ چیز بارش نیست!» یا در مورد کتابی گفتهشود:«همهاش مزخرف نوشته است!» یا :«یک مشت لاطائلات، سرهم کردهاست!» یا «آن فیلم از اول تا آخر، هیچ چیز به درد بخور نداشته است.» ما نه تنها چنین موردهایی را میشنویم بلکه خودمان نیز، یکی از همان کسان هستیم...
-
دروغ و راست
یکشنبه 23 شهریور 1393 21:52
پدیدهی «دروغ» و «راست» از آغاز تمدن، موضوع بحث فلاسفه، پیامبران، شاهان و حتی مردمان کوچه و بازار بودهاست. در همهی این بحثها و درگیری های کلامی، «راست» و «درستی»، جلوهی تردیدناپذیر رهایی، رشد و شکوفایی به شمار آمدهاست. در حالی که «دروغ» و «نادرستی» به عنوان جلوهای از هستی در نظرگرفته شده که با زندگی، با رشد،...
-
مجازاتها و جُرمها در سوئد
جمعه 21 شهریور 1393 22:44
این جرمها و مجازاتها در فاصلهی صد سال از 1753 تا 1853 در کشور سوئد اتفاق افتادهاست. در این قسمت، به اختصار به نام برخی افراد، جرم آنان و مجازاتهایشان اشاره شده است. در میان اینان که من در اینجا نامشان را آوردهام، حتی یک نفر از طبقات مرفه اجتماعی نیست. آنان یا خدمتکار بودهاند و یا کشاورز. در این میان، به دو...
-
تصویری از گذشتههای سوئد
پنجشنبه 20 شهریور 1393 23:49
آنچه در اینجا میآید، ترجمهی بندهایی از قانون مجازات عمومی سوئد را در برمیگیرد که مربوط به سال 1734 میلادیاست. در این زمان، جکومت صفویه در ایران حاکم بوده و هنوز دو سال دیگر از حکومت آنها باقیاست. ترجمهی این بندها نیاز به تعبیر و تفسیر ندارد. اما نشان میدهد که در عرض تقریباً دویست و شصت هفتاد سال، این کشور در...
-
آیههای تزلزلناپذیر قِداست
چهارشنبه 19 شهریور 1393 23:59
عیب برخی جملههای عمیق و پر معنی از اندیشمندان و متفکران جهان در آنست که گاه روی ذهن برخی از آدمها چنان سنگینی میکند که با دیدن و یا خواندن آن، شخص به چنان باوری میرسد که دوستدارد آن را به همهکس و همهجا تعمیمدهد. این تعمیم، در عمل، یکی از خطاهای بزرگی است که انسان میتواند در ارزیابیها و یا داوریهای خویش،...
-
سرزمینهای انتقام
چهارشنبه 19 شهریور 1393 23:17
یک ضربالمثل عربی میگوید:«کسی که روی زمین سوزن میگستراند، یادش باشد که پابرهنه راه نرود». با خواندن و یا شنیدن این مَثَل، انسان به یاد این نکته میافتد که گسترهی هستی، «دارِ مکافات» و «سرزمین انتقام» است. در حالی که در یک فرهنگ پیشرفته و متمدنانه، قبل از آنکه به انتقام و مکافات عمل فکرکند، به جلوگیری از کار خطا و...
-
تقابل دو نیروی معنوی
سهشنبه 18 شهریور 1393 22:33
یک نویسنده و فیلسوف آمریکایی به نام «رالف وَلدو اِمرسون1/ Ralph Waldo Emerson » در جایی گفتهاست:«این یک واقعیت تردیدناپذیراست که نیروی معنوی از هرگونه نیروی مادی قویتر است. از آن گذشته، باید دانست که اندیشههای انسانی جهان را اداره میکنند نه ابزارها». واقعیت آنست که این فیلسوف آمریکایی، حرف تازهای را مطرح...
-
آزادانه اندیشیدن و دُرُستاندیشیدن
دوشنبه 17 شهریور 1393 23:20
من نمیدانم منظور «توماس توریلد1/ Thomas Thorild » از آزادانه اندیشیدن و درست اندیشیدن در این جمله که برایتان نقل میکنم، چهبودهاست. بهتر است نخست جملهی او را بیاورم تا بعد به بحث خود ادامهدهم. او چنین میگوید:«اگر انسان آزادانه بیندیشد، کار بزرگی کردهاست. اما اگر درست بیندیشد، هنوز هم کار بزرگتری کردهاست»....
-
تاریخ با دو روایت متضاد
دوشنبه 17 شهریور 1393 22:13
اگر تاریخ را فقط مجموعهای از کشتارها و ویرانیها بدانیم، باید نخست به سراغ این جملهی «کارل هَمّرِن1/ Carl Hammarén » هنرپیشه و کارگردان سوئدی برویم که گفتهاست:«باید دانست که مجسمهها و یادگارهای نظیر آن نیستند که تاریخ را به ما میآموزانند. برای اینکار، باید به سراغ کشتهها و ویرانهها رفت». به اعتقاد من، در کلام...
-
تخیل و دانش
دوشنبه 17 شهریور 1393 00:11
اگر تخیل نبود، بسیاری از اختراعات و تسهیلات فنی و الکترونیکی که جهان امروز را تبدیل به دهکدهی کوچکی کردهاست، نمیتوانست مجال بروز پیداکند. انسان در چهاردیواری کوچک خویش، دور از حصارهای بلند و نفوذناپذیر دانش، بر بال خیال مینشیند و آرزوهای انسانی خود را در ارتباط با نیازهایی که در پیرامون خود میبیند، به جَوَلان در...
-
زندگی و روزهای به یادمانده
یکشنبه 16 شهریور 1393 15:55
قاعدهی کار برای بیشتر آدمها براین اصل است که تکتک روزهای زندگی خویش را صرفنظر از آنکه به خوبی گذشتهباشد یا به بدی، جزوی از کاروان عمر به شمار میآورند. کاروانی که مسیری را به تعداد سالها، ماهها، هفتهها و روزها طی کردهاست و دیگر بازگشتی هم برآنها متصور نیست. گذشته از بُعد بد یا خوب گذراندن، خوشبخت یا بدبخت...
-
انسانکامل یا خطاپذیر
یکشنبه 16 شهریور 1393 12:57
در فرهنگ کشورهای غیردمکرات، معمولاً یک فرد را برپایهی اشتباهاتی که کردهاست در ترازوی ارزیابی و یا قضاوت میگذارند. هرمقدار که اشتباهات او بیشتر باشد، شایستگی او کمتر خواهدبود. چنین دیدگاهی، انسانی را طلب میکند که در عمرخویش، مرتکب هیچ خطایی نشدهباشد و از همان آغاز، هرچه را که حدسزده، هرچیز را که طرحریزی کرده،...
-
قدرتمند و قدرتمندتر
شنبه 15 شهریور 1393 20:08
مفاهیمی از قبیل «قدرت»، «قدرتمند» و «قوی» از چنان طیف معنایی گسترده و متنوعی برخوردارند که انسانها به تناسب دانش و درک خویش از زندگی، برای آنها، معنیهای گوناگونی قائل میشوند. شماری قدرت را فقط یک پدیدهی معنوی میدانند که باید از درون انسان بجوشد. انسانی که توانایی فکری، توانایی تمرکز، سرعت عمل در حل مسائل و...
-
حلکردن یا تجربهکردن
شنبه 15 شهریور 1393 11:40
زندگی انسان در هرکجا که به سر میبرد، از چنان تنوع معنایی و تجربی برخوردار است که هر کسی به تناسب تجربه و دانش خویش، برای آن تعبیری دارد. این تعبیرها، میتواند طیفی از رنگهای سپید و روشن خوشبختی را تا طیفی از رنگهای سیاه و تاریک بدبختی را دربرگیرد. از همین دیدگاه است که شماری، زندگی را یک «قمار» میدانند و عدهای...
-
تصمیمها و تغییرها
شنبه 15 شهریور 1393 00:12
در کشورهای دمکرات جهان، قاعدهی کار برآنست که اگر تصمیمی در محافل قانونگذاری و یا در دیگر اُرگانهای دولتی و یا غیرآن گرفتهشود که در عمل با مشکلاتی روبرو گردد، لازماست که آن تصمیم، هرچه زودتر عوض شود تا شهروندان آن کشور، بیشتر از اجرای آن تصمیم نادرست، صدمه نبیننند. اصل تصمیم، هیچگاه هدف نبودهاست. تصمیم میباید...
-
تکاندیشی و انعطاف
پنجشنبه 13 شهریور 1393 23:30
ارزشهای فکری و رفتاری در فرهنگها و جامعههای متفاوت، گاه چنان از یکدیگر متمایز میشوند و میانشان فاصله میافتد که در برخی ابعاد، میتواند ارزش وجودی یک پدیده در یک جامعه، برابر باشد با بیارزشی مطلق همان پدیده در جامعهای دیگر. جای تعجب نیست اگر در بسیاری از اوقات، درگیری فکری میان گروههای گوناگون در حوزهی مذهب،...
-
اَبعاد دوگانهی شخصیت آدمی
پنجشنبه 13 شهریور 1393 22:30
در میان دینهای گوناگون دنیا، توجه به بُعد دوگانهی شخصیت آدمی و حتی بُعد دوگانهی جلوههای زندگی، تقریباً یک اصل مُسَلّم بوده است. چگونه میتوان از روشنایی سخنگفت و تاریکی را به فراموشی سپرد؟ چگونه میتوان خوشبختی و آرامش را قدرنهاد و سخنی از بدبختی و یا ناآرامی و تلاطم در زندگی انسانها نگفت؟ باید به یاد بیاوریم که...
-
احاطه به خویش
دوشنبه 10 شهریور 1393 21:42
یکی از متفکران غربی، روزی در نشستی که دوستدارانش برای شنیدن سخنان وی ترتیب دادهبودند، گفتهبود:«ما هرگز قادر نیستیم همهی چیزهایی را که در اطرافمان میگذرد، کنترلکنیم اما میتوانیم دستِ کم بر چیزهایی که در درونمان میگذرد، کنترل داشتهباشیم.» تأمل روی این جمله، دو نوع اندیشهی متفاوت و چه بسا متضاد را در ذهن ما به...
-
احساسات و اندیشهها
جمعه 7 شهریور 1393 10:59
هیچگاه از خود پرسیدهایم که در ما انسانها، از میان دو عنصر تفکر و احساسات، کدامیک دست بالا را دارد؟ آیا این تفکر است که در بیشتر لحظات، ما را زیر سلطهی خویش گرفته و یا احساساتاست که رفتار و گفتار ما را به هرسو که میخواهد میبرد؟ اگر بخواهم در این زمینه، به خود و شما، جواب ریاضیگونهای بدهم، باید بگویم نمیدانم....
-
عادتهای ریشهدار انسانی
پنجشنبه 6 شهریور 1393 21:03
در اینکه انسان، فرزند عادتهاست، کمتر جای چند و چون باقیاست. در این زمینه، تنها صحبت از رفتارهای روزمره که بدون اندیشه و ارادهی ما انجام میگیرد نیست. بلکه حتی زبان و آموزههای حاصل از آن، در حوزهی تقلید و عادت، رشد میکند و در مراحل بعد، عادت، بر همهی هستی زبانی ما و از جمله عنصر تقلید، سایه میاندازد. هرچند در...
-
مفاهیم دیر سالِ زندگی
چهارشنبه 5 شهریور 1393 23:51
برخی مفاهیم در زندگی انسان، چنان ارزشهای ثابت و کم نوسانی دارند که گذشت زمان، دگرگونی فرهنگها، دگرگونی پدیدههای اجتماعی و حتی دگرگونی جلوههای متفاوت رفاه و یا فقر، هیچکدام، چندان تغییری که محسوس باشد در آنها ایجاد نمیکند. دوتا از این مفاهیم، در این بحث، جای میگیرد. یکی سعادت و دیگری زیادهخواهی مادی . در...