-
دگرگونی زمانهای ذهنی انسان
یکشنبه 15 بهمن 1396 16:42
بسیاری از مردم، در این زمانه، وقتی خبرهای ناگوارِ جنگها، ویرانیها و ستمهای بیرون از حد تصور را میشنوند، با خود میاندیشند که آنان در چه زمانهی پُرحادثه، هولناک و هراسانگیزی به سر میبرند. با چنان تصوری، انگار با گذشت زمان، تباهی و سیاهیِ بیشتری بر زندگی آدمیان حاکم شدهاست. بیشتر آنها این نکته را برزبان...
-
سپاس
سهشنبه 5 دی 1396 12:24
سپاس مدتهاست که دوستان و خوانندگان ارجمندی از من پرسیدهاند که چرا دیگر در وبلاگهایم چیزی نمینویسم. برخی را پاسخ دادهام و پاسخ شماری دیگر را به این یادداشت حواله میدهم. واقعیت آنست که در سالهای اخیر، برای به پایان رساندن برخی کارها، ناچارشدهام وقتم را یکسره به آنها اختصاص بدهم. در سالهای گذشته که من هم در...
-
انگیزههای فکر و احساس
دوشنبه 14 فروردین 1396 14:16
پرسشی که همهی انسانها، بیش و کم در زندگی خویش، با آن روبرو بودهاند، این نکته است که آنان، شکل گرفتن شخصیت کنونی خویش را در طول سالهای زندگی، تا آن لحظه، مدیون چه کس یا کسانی میدانند. چه عواملی موجب شده تا شخصیت یک انسان، بدانگونه که هست شکل بگیرد و آن بشود که شده و یا آن نشود که میبایست میشدهاست. عناصری از...
-
فریبکاران و فریب خوردگان
جمعه 11 فروردین 1396 22:22
دوستی برایم نوشتهی کوتاهی را فرستادهبود که عنوان آن اینبود:«آیا من و شما هم جزو عوام هستیم؟» نویسندهی آن، با خشم و اندوه، نکاتی را در مورد رهبران کشورهای غیردمکرات و رفتار آنان در حوزهی تحقیر دروغین قدرت و عنوانهای پُرطمطراق برای فریب مردم و عملاً آویزانبودن از آن مطرح کردهبود و افرادی را نیز به عنوان نمونه...
-
خوشبینان و بدبینان
چهارشنبه 9 فروردین 1396 13:30
بیشتر مردم، وقتی میخواهند نگرش و نوع برخورد آدمهای دیگر را به جلوههای کلی زندگی مورد قضاوت قراردهند، به طور عمده از دو اصطلاح خوشبینان و بدبینان بهره میگیرند. در این میان، بسیاری خوشبینی را همان واقعبینی میپندارند و آن را در ردیف خصلتهای مثبت و برجستهی یک فرد در نظر میآورند. در حالیکه بدبینی را خصلتی...
-
توفان و چراغهای خاموش
سهشنبه 1 فروردین 1396 17:31
یکی از نویسندگان آفریقای جنوبی به نام John Maxwell Coetzee [1] ، جملهای دارد بدین شکل: «توفان با چراغهای خاموش کاری ندارد. اگر احساس کردی که در سختی به سر میبری، بدان که چراغ زندگیات روشناست.» روزی در محفلی، من با شخصی در این زمینه، گفتگو میکردم. او که سخت شیفتهی این نویسندهی آفریقای جنوبی شدهبود، اعتقاد...
-
رنگها و نیرنگها
جمعه 27 اسفند 1395 23:13
واژههای «سیاست» و «سیاستمدار» از واژههایی هستند که در بیشتر فرهنگها، اگر ادعانکنم که در همهی آنها، بارمعنایی متضاد و گستردهای دارند. چنین پدیدهای چندان غریب نیست. زیرا از زمانی که بشر به زندگی گروهی پیوسته ، این مفهوم، در رفتار و گفتار کسانی که ادارهی امور یک منطقه، شهر و یا کشوری را عهدهدار بودهاند، به...
-
تجربهها و پختگیها
سهشنبه 24 اسفند 1395 16:57
در جایی به نکتهای برخوردم که اینگونه آمدهبود:«مبارزه، انسان را «داغ» میکند و تجربه، انسان را «پخته». هرگونه «داغ»ی، روزی «سرد» میشود اما هیچ پختهای، باردیگر «خام» نمیشود.» در این جمله، نکتههایی وجود دارد که میتوان آنها را به تجزیه و تحلیلکشاند. هرچند به اعتقاد من، این جمله، از یکدستی معنایی چندانی برخوردار...
-
خردمندی و تردید
یکشنبه 22 اسفند 1395 21:10
یک فیلسوف فرانسوی به نام «پییِر آبِلار/ [1] Perre Abelard » که در سدهی یازده و دوازده میلادی میزیسته، جملهای دارد بدین شکل :«سرآغاز خردمندی، در تردید نهفتهاست. ما با تردیدکردن، به پرسشها میرسیم و با جستجو، شاید به حقیقت دستیابیم.» نظیر این جملهی شخصیت فرانسوی را، اندیشمندان دیگری نیز در طی اعصار و قرون، بر...
-
مرگ تمدنها
جمعه 20 اسفند 1395 19:04
«ویل دورانت» نویسنده، مورخ و فیلسوف آمریکایی جملهای دارد که مضمون آن بدینگونهاست: «مرگ تمدنها زمانی فرا میرسد که رهبران مردم، به «پرسشهای جدیدِ» مردمِ سرزمین خویش، «پاسخهای کهنه» بدهند.» من با همهی احترامی که برای شخصیت «ویل دورانت» قائل هستم، این نگرش او را، چندان عمیق و قابل پذیرش نمیدانم. تردید ندارم که او...
-
نگرانیهای غبارآلود
چهارشنبه 18 اسفند 1395 19:06
من در هیچ دورهای از زندگی خویش، به اندازهی امروز، نگران زبان فارسی و شماری از دگرگونیهای بسیار بیمارگونهی آن نبودهام. ناگفته نماند که نگرانی من نسبت به زبان فارسی، نه «پدرانه»است و نه «فرزندانه». من نه میتوانم خود را مالک زبان بدانم که نگرانیام ریشه در این مالکیتداشتهباشد و نه آن که در اندیشهی کسب مالکیت...
-
تصمیمهای تلخ ندگی
دوشنبه 16 اسفند 1395 14:45
شماری از معلمان اخلاق و رهبران فکری جهان، در خلال سدههای پیشین تا به امروز، انسانهای دیگر را، خاصه در هنگامهی قدرت، به گذشت و بخشودن مخالفان و دشمنان فکری خویش، تشوق کردهاند. اینکه معلمان و رهبران مورد نظر، تا چه حد در زندگی روزانهی خویش و در تلاطمهای ریز و درشت آن، به آنچه خود گفته، عمل کردهاند، موضوع...
-
بردگان و آزادی
شنبه 14 اسفند 1395 21:32
از افلاطون، فیلسوف یونانی که در قرن چهارم و پنجم پیش از میلاد میزیست، جملهای را نقل میکنند که نمیدانم آیا به درستی از آنِ اوست و یا فقط بدو نسبت میدهند. اما گذشته از آنکه این جمله، متعلق به او باشد و یا نباشد، جای آن دارد که در مورد آن، مقداری تأمل صورتگیرد. جملهی منسوب به او ایناست:«اگر از آسمان باران آزادی...
-
جویبار حقیقت، سیلاب شایعه
جمعه 13 اسفند 1395 18:21
شایعهها زودتر از هرحقیقتی، راه خویش را به گوش مردم و دشت تخیلات و پرداختهای ذهنی آنان باز میکند. زیرا با وجود دسترسی پژوهشگران و دیگر مردم علاقهمند به اسناد و مدارک قابل اعتماد در پیرامون برخی شخصیتهای تاریخی، عرفانی، اجتماعی و حتی ادبی، گاه وجود آنان، چنان در پرنیانی از شایعههای ریز و درشت پیچیده شده که...
-
نوروز و خط منحنی رازبار آن
چهارشنبه 11 اسفند 1395 18:24
برخی مفاهیم، سنتها و آیینها، چنان تثبیتشده هستند که غالباً به عنوان یک اصل خدشهناپذیر، در همهی فرهنگهای انسانی، در برابر عارف و عامی، خودنمایی میکنند. یکی از این سنتهای عام و جهانی، پدیدهی «نوروز» و یا «سال نو» است. صرف نظر از این که آغاز «نوروز» یک ملت، مصادف با یکی از توفاتیترین و سردترین فصلهای سالباشد...
-
واژهها و انفجارها
پنجشنبه 29 بهمن 1394 13:18
این مقاله، قبلاً در ایران امروز، منتشر شده است. در مورد نقش «واژه»ها در مناسبات انسانی، تنها زبانشناسان به پژوهش نپرداختهاند. چنین موضوعی که انسانِ زنده را به دنیای پیرامون او پیوند میدهد، چیزی نیست که تنها یک گروه پژوهشگر را به خود جلبکند. روانشناسان، پژوهشگران ادبیات، جامعهشناسان، اقتصاددانان و سیاستمداران،...
-
قِداسَت و فریبندگی «تغییر»
پنجشنبه 22 بهمن 1394 17:50
این مقاله، قبلاً در «ایران امروز» منتشر شده است. واژهی «تغییر» در بیشتر فرهنگها و زبانها، از بارمعنایی مثبتی برخورداراست. تپندگی و عطرآگینی این واژه، وقتی بیشتر احساس میشود که در گوش مردمانی زمزمهشود که از فقر، بیعدالتی و فشار اجتماعی، عملاً در هرلحظه از زندگی، مرگِ جسم و جان خویش را آرزو دارند و در بهترین حالت،...
-
هَمگِن پنداریهای تردیدآمیز
پنجشنبه 22 بهمن 1394 17:48
این مقاله، قبلاً در «ایران امروز» منتشر شده است. «هِرمان هِسه/ Hermann Hesse / 1877-1962 » اندیشمند و نویسندهی آلمانی، جملهای دارد که ذهن انسان را به جنب و جوش وا میدارد. نخست نگاهی به جملهی او بیندازیم:« وقتی شما از کسی متنفرید، عملاً از چیزی در وجود او نفرت دارید که آن چیز، بخشی از وجود شماست! زیرا اگر چنان...
-
هَمگِن پنداریهای تردیدآمیز
شنبه 17 بهمن 1394 13:09
این مقاله، قبلاً در «ایران امروز»، منتشر شدهاست. «هِرمان هِسه/ Hermann Hesse / 1877-1962 » اندیشمند و نویسندهی آلمانی، جملهای دارد که ذهن انسان را به جنب و جوش وا میدارد. نخست نگاهی به جملهی او بیندازیم:« وقتی شما از کسی متنفرید، عملاً از چیزی در وجود او نفرت دارید که آن چیز، بخشی از وجود شماست! زیرا اگر چنان...
-
واژههای بیانگرِ حقیقت
دوشنبه 5 بهمن 1394 18:49
یک مَثَلِ چینی میگوید: «واژههایی که حقیقت را بیان میکنند، همیشه زیبا نیستند همچنان که واژههای زیبا نیز همیشه حقیقت را بیان نمیکنند.» این مَثَل، به علت نحوهی بیان خاص و پر جاذبهای که دارد، در بسیاری از زبانهای زندهی دنیا، برای بیان مؤثر در بافتهای معنایی حساس، مکرر مورد استناد قرار گرفتهاست. به راستی، چگونه...
-
سقراط و اندیشهی توازن
دوشنبه 5 بهمن 1394 15:35
سقراط فیلسوف یونانی جملهای دارد بدین شکل:« اگر ما بدانیم که شرایط زندگی انسانها، مرتب در حال تغییر است، در آن صورت، نه در زمان خوشبختی، چندان خوشحال میشویم و نه در زمان بدبختی، چندان غمگین.» این جملهی سقراط، جای کمی تأمل دارد. تأمل نخستین که میتواند به شکل سؤال مطرح شود آنست که آیا منظور سقراط آنست که به دلیل...
-
حقیقتِ یکسر و دروغِ هزارسر
یکشنبه 4 بهمن 1394 19:10
این مقاله، قبلاً در ایران امروز، انتشاریافتهاست. یک مَثَل یونانی میگوید:«حقیقت یک سر و دروغ، هزار سر دارد.» من در درستی این گفته، شکدارم. اگر نگاهی به تاریخ بشری بیندازیم، میبینیم که بیشتر جنگها و کشتارها، دسیسهها و توطئهها نه ناشی از دروغ بلکه ناشی از درک متفاوت حقیقت بودهاست. به عبارت دیگر، حقیقت در ذهن...
-
قِداست و فریبندگی تغییر
شنبه 3 بهمن 1394 18:08
از ژان پل سارتر/ Jean Paul Sartre / 1905-1980 /نویسنده و اندیشمند فرانسوی، جملهای نقل میکنند بدین شکل:«برای کشف اقیانوسهای جدید، باید جرأت ترک ساحل را داشت. این دنیا، دنیای تغییر است نه تقدیر.» جوهر زنده و تپنده در این کلام «سارتر»، «کشف» و «تغییر» است و گرنه، بخش عظیمی از مردم کتابخوان و اهل اندیشه، قاعدتاً از...
-
دیوارهای پنهان، اندیشههای آشکار/ بخش سوم
چهارشنبه 4 آذر 1394 15:41
یک نویسندهی ژاپنی میگوید:«از توفان که درآمدی، دیگر همان انسانی نخواهیبود که به توفان پا نهادهبودی. معنی توفان این است.» واقعیت آنست که برخورد با این جمله، مرا مقداری به اندیشه واداشتهاست. آیا نویسندهی مورد نظر، دگرگونیهای عمیق و تکاملدهنده را تنها در توفانها میبیند و یا آنکه توفان را نیز به عنوان یکی از آن...
-
دیوارهای پنهان، اندیشههای آشکار/ بخش اول و دوم
سهشنبه 3 آذر 1394 16:59
بخش اول/ در سال 1343 خورشیدی، درست هنگامیکه ترجمهی کتاب «حاصل عمر» از سامرست موام/ William Somerset Maugham / 1874-1965 / نویسندهی انگلیسی، توسط عبدالله آزادیان و از سوی انتشارات سازمان کتابهای جیبی منتشرشدهبود، من آن را خریدم و با اشتیاق بسیار خواندم. هرچند در گذر زمان، از آن کتاب، چیزی در ذهن من باقی نماند. اما...
-
چهگوارا در جامهی قدیسان
سهشنبه 21 مهر 1394 16:39
این مقاله، قبلاً در ایران امروز، انتشار یافتهاست. زندگی «ارنستو چهگوارا/ Ernesto Che Guevara / 1928-1967 / انقلابی آرژانتینی، برای بسیاری از مردم ما که سالهای دههی چهل و پنجاه خورشیدی را به یاد میآورند و در آنسالها، اندکی سر در اخبار و حوادث جهان داشتند، اگر به تفصیل آشنا نباشد، تا آن حد آشناست که بگویند او یکی...
-
انتخابهای بزرگ و سرنوشتساز
دوشنبه 20 مهر 1394 17:00
این مقاله، نخستین بار در «کیهان لندن» انتشار یافتهاست. یک خانم گیتاریست و آهنگساز آمریکایی به نام Joan Baez که در سال 1941 میلادی به دنیا آمده، جملهای دارد بدین شکل: «انسان در مجموع، نمیتواند زمان و چگونگی مرگ خود را انتخاب کند. امامیتواند تصمیم بگیرد که چگونه زندگیکند.» تردید ندارم که این نوع نگرش، مخالفان و...
-
واقعیت و هستی
دوشنبه 20 مهر 1394 16:57
این مقاله، نخستینبار در «کیهان لندن» انتشار یافتهاست. میلان کوندِرا/ Milan Kundera / 1929/ نویسندهی چِک در جایی گفتهاست رُمان، هستی را میکاود نه واقعیت را. هستی آن چیزی نیست که روی دادهاست بلکه آنچیزی است که باید رویدهد . به اعتقاد من، این سخن میلان کوندِرا جای چون و چرا دارد. برخی اندیشهها، قراردادیتر از آن...
-
گسترهی زندگی و تعبیرهای متفاوت
چهارشنبه 25 شهریور 1394 23:24
من وقتی در این جملهی Gore Vidal / 1925-2012 / نویسندهی آمریکایی تأمل میکنم، میتوانم بگویم که با بخش سنگین دریافت او از موفقیت، موافق نیستم. جملهی او چنیناست: «کافی نیست که انسان در کارها موفق شود. در این ماجرا، قطعاً افراد دیگری میبایست شکست بخورند.» گفتهی این نویسنده، بازتاب اندیشهای است که جهان را یکسره،...
-
سعادت و اندوه پنهان آدمی
یکشنبه 22 شهریور 1394 00:27
یک مَثَلِ هندی میگوید: «به حال کسی که سعادتمند است، حسد مَبَر. تو از اندوه پنهان او بیخبری.» این مَثَل، در ذهن من، اندیشههای گوناگونی را به حرکت درمیآورد. پارهای از آنها در تضاد با یکدیگرند و شماری، به موازات هم حرکت میکنند. اما قبل از هرچیز، نخست باید دید که آیا سعادتمند بودن، با اندوه پنهان آدمی در تضاد است و...