-
زمینلرزههای زبانی
یکشنبه 25 آبان 1393 23:06
دوستی با من تماس گرفتهبود و نگرانی خود را از فرو ریزی استوانهی زبان و درهمریزی دنیای ادبیات فارسی با اندوه و خشم ابراز میداشت. او مقصر واقعی این آشفتگی و زلزلهی ویرانگر زبانی و فرهنگی را در گرو شماری نویسندهی جوان و سهلانگار که به دنیای «بلاگ/ Blog »ها راه یافتهاند میدانست. به او گفتم: «من در این زمینه چه...
-
حذف در زبان
یکشنبه 25 آبان 1393 21:41
پدیدهی حذف در زبان، میتواند همان اندازه قدیمیباشد که خود زبان. این پدیده در صنایع ادبی، همیشه مورد توجه شاعران، نویسندگان و اهل تحقیق بودهاست. پدیدهی حذف چه در جایی که گوینده، به صرفهجویی زبانی توجه داشتهباشد و چه در جایی که هم به رعایت صرفهجویی زبانی و هم به حفظ زیبایی و آراستگی کلامی نظر داشتهباشد، از...
-
زبان در پیچ و خم معنا
شنبه 24 آبان 1393 22:28
بهرهگیری از زبان، یکی از بزرگترین جلوههای رشد تمدن بشری است. اما بهرهگیری از زبان پیچیده، رساننده، پُرجوهر و دلذیر از جلوههای رشد فکری انسان هاییاست که توانستهاند گذشته از صرفهجویی و سادهسازی زبانی، بارهای عظیم معنایی را در قالب اصطلاحات، جملهها، استعارات، تشبیهات و نمادهای بسیار مؤثر، به مخاطب انتقالدهند....
-
مستی و راستی
شنبه 24 آبان 1393 11:18
در میان مردم ایران، اصطلاحی وجود دارد به نام «مستی و راستی». این اصطلاح در حالت عام آن، تنها به کسانی برمیگردد که به علت تأثیر الکل، بخشی از الزامات اجتماعی و یا حتی مانعهای اخلاقی در چشماندازشان چنان کمرنگ میشود که بیهیچ ملاحظهای، نکات و سخنانی بر زبان جاری میسازند که در حالت عادی، انجام آنها غیر ممکناست....
-
ادیب اسماعیلِ پزشک
جمعه 23 آبان 1393 21:25
در کتاب چهارمقاله، نوشتهی نظامی عروضی سمرقندی که در قرن ششم هجری قمری میزیسته، دو ماجرا نقل شدهاست که هردو مربوط به پزشکیاست به نام «ادیب اسماعیل» که گذشته از حرفهی پزشکی، شخصیتی علمی و مورد احترام مردمان زمانهی خویش داشتهاست. او در زمان ملکشاه و سلطان سنجر سلجوقی میزیسته و در شهر هرات، زندگی میکردهاست. این...
-
شیخ ابوسعید ابوالخیر
جمعه 23 آبان 1393 12:23
محمدبن مُنَوّر، نوهی شیخ ابوسعید ابوالخیر در کتابی که در بارهی حالتها، گفتارها و رفتارهای پدر بزرگ خود فراهم آورده، داستانهای ارزندهای را به آیندگان انتقال دادهاست. در این نوشته، به دو نمونه از آنها اشاره میکنیم. نمونهی اول، داستانیاست که خدمتکار مخصوص ابوسعید به نام خواجه عبدالکریم برای محمدبن منور شرح...
-
اعجاز تلقین
جمعه 23 آبان 1393 11:44
در کتاب کلیله و دمنه، داستانی آمدهاست که بسیار اندیشهبرانگیز است. در این داستان، بر نقش تلقین و تأثیر آن بر دگرگونکردن برخی از باورهای انسانی تکیه میکند. تلقین و تبلیغ و خاصه تکرار آن، از چنان تأثیری برخوردار است که بسیاری از باورهای ذهنی و عینی انسان را مورد تردید قرار میدهد. داستان از این قرار است که مرد...
-
محمد غَزّالی
جمعه 23 آبان 1393 11:07
یکی از شخصیتهای متفکر قرن پنجم هجری قمری، محمد غزّالیاست. او در خلال بخشی از سالهای عمرش به فلسفه روی آورد و در این زمینه، نه تنها بسیار مطالعه کرد، بلکه اندیشههای گوناگونی نیز ارائهداد. با وجود این، هیچکدام از این پژوهشها، پاسخگوی پرسشهای ذهنی فراوان او نبود. همین نکته، وی را از تحقیق و مدرسه، گریزان ساخت....
-
دریافتِ هلاکو
پنجشنبه 22 آبان 1393 23:12
عبید زاکانی، نویسندهی هجوسرای قرن هشتم قمری در باب چهارم کتاب «اخلاق الاشراف» در بارهی فتح بغداد توسط هلاکوخان، داستانی شنیدنی دارد. بدین معنی که وقتی او، بغداد را فتحکرد، دستور داد تا ساکنان آنشهر در یکجا جمعشوند تا از وضع و حال آنان، آگاهی و شناخت بیشتری به کف آوَرَد. پس از دیدار آنان، او دستورداد که پیشهوران...
-
فقر و دایرهی رؤیاها
پنجشنبه 22 آبان 1393 22:30
یکی از شخصیتهای فرهنگی اروپا گفتهاست:«اگر روزی رؤیاهای شما عملی نشد، تصور نکنید که فقیر هستید. فقیر آن کسیاست که حتی با داشتن ثروت، کوچکترین رؤیایی در سر ندارد.» در اینجا سخن بر سر آن نیست که همهی مردم جهان با این گوینده موافقباشند. به تعداد انسانهایی که در گسترهی خاک زندگی میکنند، میتواند در این زمینه،...
-
برگریزانِ شرف
سهشنبه 20 آبان 1393 23:56
یکی از مجازاتهای سنگین که با رنج روحی مداوم مجازاتشونده تا پایان عمر و یا تا سالهای درازی از عمر او باقیاست، لگدمال کردن ستون شرف و اعتبار شخص خطاکار است. تردید نیست که میزان سنگینی و یا سبُکی جرم در سرزمینهای مختلف با توجه به ارزشهای مختلف فرهنگی و اجتماعی، کاملاً متفاوت است. در جایی که ممکناست کسی را به دلیل...
-
سنگ حقیقت
سهشنبه 20 آبان 1393 22:39
اگر بگویم که «حقیقت»، گرانترین سنگ غیر معدنی در زندگی همهی انسانهاست، سخن گزافی نیست. برخی در زندگی روزانه، برای افزودن بر ثروت خویش، وارد معاملات طلا میشوند، شماری فقط به کمتر از برلیان رضایت نمیدهند. بعضی به نفت که طلای سیاهباشد، بیشتر رضایتدارند تا هرگونه سنگ قیمتی دیگر. عدهای فقط در بازار بورس، خرید و...
-
روشن ساختن
سهشنبه 20 آبان 1393 00:21
دانشجوی جوانی که از شهرستانی دوردست به دانشگاهی در مرکز یک استان، راه یافتهبود، خیلی زود، شیفتهی یکی از استادان سالمند خویش شدهبود که با وجود بالابودن سن و سال، هنوز هم کار میکرد و با دانشجویان، رابطهای گرم و دوستانهداشت. این دانشجو، یکروز کوبهای به دربِ اتاق کار استادش وارد ساخت و از وی اجازهگرفت تا پرسشی...
-
مفاهیم گسترده و عام
یکشنبه 20 مهر 1393 11:20
برخی مفهومها به علت گسترهی معنایی و گاه مرزهای مشترکشان با مفاهیم دیگر، از نظر تعریف و تفسیر ، همیشه مورد اختلاف گروههای فکری بودهاست. یکی از این مفهوم ها، واژهی روشنفکر است. تقریباً میتوان گفت که بیشتر مردم ، روشنفکر را کسی میدانند که به مدرسه رفته و از عهده نوشتن، خواندن و محاسبهکردن برآمدهباشد و بیشتر به...
-
انسانِ هزارپاره
یکشنبه 20 مهر 1393 00:07
یکی از نویسندگان سوئدی به نام «یوهان دال بِک/ John Dahl back »در جایی نوشتهاست که «نوعی همخوانی، میان خشک شدن اندیشههای فلسفی و گرایشهای سطحی سیاسی وجود دارد». چنین به نظر میرسد که گفتهی «دالبِک»، تایید کنندهی این نکته است که اندیشههای فلسفی، چشمهی جوشانی است که میتواند بسیاری از گرایشهای سیاسی را...
-
انسانِ آفرینشگر
شنبه 19 مهر 1393 12:58
چندی پیش، مردی در فرانسه با دوستش بر بالای طنابی رفته بود که سیصد متر از سطح زمین ارتفاعداشت. این طناب میان دو کوهِ نزدیک به هم وصل شدهبود که از درهی میان آن دو کوه، رودخانهای میگذرد که «وِردُن/ Verdon » نام دارد. یکی از آنها که «تریون لِد زیپلین/ Trion Led Zipline » نام دارد، در ارتفاع سیصد متری، چنان روی طناب...
-
تصورات و انتظارات
یکشنبه 13 مهر 1393 12:24
«پِرل باک1/ Pearl Buck » نویسندهی آمریکایی در جایی نوشتهاست:«بسیاری از انسانها، از برخورد با خوشیختیهای کوچک اجتناب میکنند و یا آنها را ندیده میگیرند. در حالی که بیهوده منتظر خوشبختیهای بزرگ هستند». این جملهی خانم «باک»، شاید عملاً بازگوکنندهی وضع و حال یکایک انسانهای کرهی زمینباشد. همهی ما در بیشترین...
-
تغییرجهان یا تغییرخویش
شنبه 12 مهر 1393 23:35
«لئو تولستوی1/ Leo Tolstoy » نویسندهی بزرگ روس میگوید:«همه در اندیشهی آنند که جهان را تغییردهند. اما هیچکس در اندیشهی آن نیست که خود را تغییردهد». آن پرسش بنیادی که در این رابطهی خاص، ذهن را فرا میگیرد ایناست:«چرا باید جهان را تغییر داد؟ و چرا انسانها بیشتر در پی تغییر جهانند تا تغییر خویش»؟ پاسخ به این پرسش...
-
مصالحه و توافق
جمعه 11 مهر 1393 23:19
«وینستون چرچیل1/ Winston Churchill » نخستوزیر اسبق انگلیس جملهای دارد به این شکل: «سازشکردن و توافق، چنان هنری است که انسان در عمل بخواهد یک شیرینی را میان عدهای چنان تقسیم کند که همه فکرکنند بیشترین قسمت، نصیب آنان شدهاست». ممکناست این سخن چرچیل از دیدگاه کسانی که تمام دوران زندگی خویش را در میان حکومتهای...
-
آموزش و انتظار
جمعه 11 مهر 1393 20:30
یک مَثَلِ اروپایی میگوید: «اگر کسی بخواهد به درستی بیدارشود، باید شب را به درستی خوابیدهباشد». طرح این مضمون، در ذهن خواننده، اندیشههای گوناگونی را در رابطه با مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بیدارمیکند. قبل از هرچیز، باید گفت که ما در بسیاری از مسائل، خاصه زمانی که پای مقایسه، بحث و گفتگو پیش میآید، نیش خردهگیری...
-
حقیقت و جوهرِ آن
پنجشنبه 10 مهر 1393 22:45
بحث در بارهی «حقیقت» نکتهی تازهای نیست. این پدیده، آنچنان به انسانها اعتبار و احترام میبخشد که هرکس با هرگونه گرایش فکری و تعلق سرزمینی، دوستدارد یا دارندهی آن باشد و یا در همسایگی آن زندگیکند و یا با آن معاشرت داشتهباشد. حتی آنان که کارشان تولید دروغ و گسترش آنست، نخست تلاش میکنند تا به تولیدات تقلبی خویش،...
-
مسؤلیتِ گفتن و نگفتن
چهارشنبه 9 مهر 1393 21:47
«مارتین لوترکینگ1/ Martin Luther King » رهبر جنبش نژادپرستی در آمریکا، در یکی از سخنرانیهای خویش، چنین گفته است:«انسان تنها مسؤل سخنانی نیست که برزبان میآورد بلکه مسؤل سخنانی هم هست که برزبان نمیآورد». معمول برآنست که در جوامع بشری، انسانها را به دلیل گفتهها و یا کردههای آنان که در ستیز با عُرف و عادت و یا قانون...
-
خوشبختی یا حس خوشبختی
چهارشنبه 9 مهر 1393 20:40
«آبراهام لینکُلن1/ Abraham Lincoln » رئیس جمهور اسبق آمریکا جملهای دارد بدینشکل: «من بر این باورم که بیشتر آدمها تا آن درجه خوشبختند که دوستدارند باشند». این سخن «لینکُلن» ممکناست شماری را به اندیشه وادارد که مگر خوشبختی در اختیار خودِ انساناست که دوستداشتهباشد آن را تا یک میزان معین و یا تا «بالاترین حد ممکن»...
-
گرهها و دشواریهای زندگی
سهشنبه 8 مهر 1393 22:06
چگونه میتوان در زندگی روزانه با مسائل گوناگون برخوردکرد و در آنها، گرهها و دشواریهایی نیافت. حتی در سادهترین کارها، همیشه باید انتظاربروز مشکلاتی را داشت. به ندرت میتوان انسانهایی را یافت بسیار خوشبین و سادهنگر که بگویند در زندگی خویش هیچ مشکلی ندارند و کارهای روزانهی آنان به سادگی انجام میگیرد. پس در اینکه...
-
آرزوهای متفاوت
سهشنبه 8 مهر 1393 20:59
آرزوهای انسان به تناسب دانش و تجربهی آنان از یکطرف و کمبودهایی که در زندگی خویش تا آن لحظه احساس کردهاند از طرف دیگر، در میان مردم دنیا، دارای طیف بسیار وسیع و عمیقیاست. برخی آرزومند مرگ دیگران هستند، شماری آرزومند روزی هستند که گریهی دشمن خویش را در اوج اندوه و درد ببینند، عدهای آرزومند قدرت، ثروت و نفوذ، بعضی...
-
تغییرِ نگاه، تغییرِ پدیده
دوشنبه 7 مهر 1393 23:33
یکی از فیزیکدانان بزرگ آلمان به نام «مکس پلنک1/ Max Planck »برای برخورد با پدیدههای زندگی، جملهای دارد با این مضمون: «زمانی که شما شیوهی خویش را برای دیدن پدیدهها تغییردهید، آن پدیدهها در نگاه شما کاملاً تغییر شکل میدهند». به اعتقاد من دراین گفته، انبوهی اندیشه نهفتهاست. این که ما بتوانیم شیوهی نگرش خویش را...
-
مرز تخیّل و واقعیّت
یکشنبه 6 مهر 1393 23:07
یکی از فلاسفهی روم قدیم به نام « سِنِکا1/ Seneca » که به «سِنِکای جوان» شهرتدارد، گفتهاست:«ما غالباً در تخیلات خود بیشتر رنج میبریم تا در متن واقعیّت». از آن زمان که او این نکته را مطرح ساخته، دوهزارسال میگذرد. وقتی که به این پدیده در زندگی انسان مینگریم، در مییابیم که سخن او در زندگی بیشتر آدمیان، همچنان با...
-
بخشودن، پلی میان گذشته و آینده
یکشنبه 6 مهر 1393 21:20
یکی از شخصیتهای سیاستمدار اروپایی، روزی در یکی از سخنانش نکتهی بسیار اندیشهبرانگیزی را مطرحساخت. او گفت:«وقتی شما کسی را میبخشید، گذشته را تغییر نمیدهید. آینده را تغییر میدهید». این گفته، در هر انسانی، اندیشههای متفاوتی را بیدار میکند. در فرهنگی که پایههای برخورد آن با پیرامونیان، در هنگامهی خطا و ارتکاب...
-
سرنوشت و باورهای متضاد
شنبه 5 مهر 1393 22:54
«سرنوشت» از پدیدههایی است که از دیرباز، ذهن انسان متمدن را به خود مشغول داشتهاست. کسی را نمیتوان یافت که نخواهد نسبت به سرنوشت خویش، بیتفاوتباشد. همهی آدمیان، خواهان عمر دراز، زندگی راحت، ثروت کافی، سلامت تن و خانوادهی دلخواه خود هستند. اما نه همه عمر دراز میکنند و نه همه زندگی راحتدارند و نه همه از ثروت کافی...
-
دشواریها و گشایشها
شنبه 5 مهر 1393 19:23
یک مَثَل عربی که شبیه آن در زبان فارسی و همچنین در زبانهای دیگر هم وجود دارد، چنین میگوید: «حرفی که از دهان بیرون آید و سنگی که از دست رهاشود، قابل بازگشت نیست». منِ خواننده وقتی در برابر چنین جملهای قرار میگیرم، احساس میکنم که بر اساس این سخن، برخی راههای کوتاه و بلند زندگی، چنان بیبازگشت است که گویی هیچگونه...