-
تغییر و تنوع در عرصهی هستی
شنبه 21 شهریور 1394 17:22
یک دانشمند الاهیات و فیلسوف آمریکایی به نام Reinhold Niebuhr / 1892-1971 / جملهای دارد با این مضمون: « خداوندا توان آن را به من بده که آنچه را نمیتوانم تغییردهم، بپذیرم و این شجاعت را به من عطاکن تا آنچه را که میتوانم تغییردهم، به انجامش اقدامکنم و به من آن شعور و دانایی را عنایتکن تا بتوانم تفاوت پدیدهها و...
-
آستانهی تحمل یا آستانهی درد
شنبه 14 شهریور 1394 20:42
یک نویسندهی سوئدی به نام [1] Gustav Lindström گفتهاست:« کسی که تحمل شوخی را نداشتهباشد، نباید او را جدی گرفت.» من دقیقاً نمیدانم که این نویسنده، در چه رابطهی معینی، این حرف را برزبان آوردهاست. اما به گمان من، در هر رابطهای که بر زبان آوردهباشد، به عنوان یک حکم عام در مورد انسانها، حرف منطقی و پذیرشباری نیست....
-
اهمیت دنیای درون انسان
پنجشنبه 12 شهریور 1394 16:04
در ادبیات ما و در ادبیات کشورهایی که تمدن دیرینهای داشتهاند و دارند، توجه به دنیای درون انسان به عنوان عامل تعیین کننده در مقابله با دشوارهای زندگی، نکتهی تازهای نیست. اما زمانی که آن را از یک فیلسوف و نویسندهی آمریکایی به نام Ralph Waldo Emerson / 1803-1882 / متعلق به قرن نوزدهم میلادی میشنویم، شوقزده و خوشحال...
-
مرزهایِ سایهدارِ رفتارِ انسان
سهشنبه 10 شهریور 1394 22:56
کتاب تَلمود/ Talmud از کتابهاییاست که بعد از تورات، مهمترین کتاب یهودیان به شمار میآید. مطالب این کتاب در بیش از 6000 صفحه گردآوری شدهاست. ازکتاب مورد اشاره، به عنوان تورات شفاهی و گاه به عنوان مجموعهی گفتهها و نوشتههای خاخامها و شخصیتهای برجستهی یهودی، نام برده میشود. مطالب این کتاب، در فاصلهی هزار و صد...
-
اندازههای خوشبختی و تصمیمهای نهان و آشکار
یکشنبه 8 شهریور 1394 19:24
از آبراهام لینکُلن/ Abraham Lincoln / 1809-1865 / رئیسجمهور مقتول آمریکا، بسیاری اوقات، حرفهای عاقلانهای نقل میکنند. او که مخالف بردگیبود، درست ششروز پس از تسلیم جنوب آمریکا که برای حفظ بردگی میجنگید و الغاء بردگی در سراسر این کشور، توسط هنرپیشهای بیست و هفتساله که طرفدار بردگی و از مخالفان سرسخت او بود،...
-
غمّازهای خانگی
شنبه 7 شهریور 1394 23:52
کمتر کسی را میتوان یافت که در ارزیابی اندیشهها و دیدگاههای خویش، اگر چه برای یکبار هم که شده، نگاهی ارزیابانه و از روی انصاف، کَند و کاوانه، تند و تلخ و واقعگرایانه داشتهباشد. بدین معنی که شخص مورد اشاره، به این نتیجه رسیدهباشد که نگرش او تا آن لحظه به جهان، انسان و مناسبات انسانی، نگرشی کهنه، عقب مانده و رنگ و...
-
کلیگوییهای قاطعانه
پنجشنبه 5 شهریور 1394 18:24
یک مَثَلِ چینی میگوید: «مردان بزرگ، هرگز خود را بزرگ احساس نمیکنند. همچنان که مردان حقیر نیز خود را حقیر نمیپندارند.» به راستی، معیار بزرگی افراد از یکسو و معیار حقیر بودن آنان در چیست؟ آیا در دانش این یک و بیدانشی آن یک، در داشتن استعدادهای مادرزادی آن یک و کمبودِ همان استعدادها در این یک است؟ آیا میتواند ثروت،...
-
تصمیمهای تغییرپذیر و تغییرناپذیر انسانی
یکشنبه 1 شهریور 1394 11:38
یک شاعر سوری به نام Publilius Syrus که در سرزمین رُم، در آخرین سدهی قبل از میلاد مسیح، فعالیت ادبی خود را انجام میداده، جملهای دارد به این شکل: «تصمیمی را که نتوان تغییر داد، تصمیم بدی است.» جملهی مورد نظر، از همان جملههایی است که به دلیل تازگی ساختار درونی، خوشآیند شمار بسیاری از انسانهاست. به ویژه انسانهایی...
-
اندیشه و عادت
چهارشنبه 28 مرداد 1394 19:13
والتر لیپمن/ Walter Lippmann / 1889-1974 / روزنامهنگار برجستهی آمریکایی میگوید: «وقتی همه، یکسان فکرکنند، فکر نمیکنند.» این گفتهی Lippmann مقداری انسان را قلقلک میدهد و در نگاه اول برایش، از جذابیت معنایی خاصی برخوردار است. اما میتوان مقدار بیشتری روی این گفته، تأملکرد. به راستی وقتی همهی انسانها از فکر...
-
یادداشتی در جواب خوانندگان نوشتههایم
سهشنبه 27 مرداد 1394 18:56
در خلال دو سال گذشته، از طرف شماری از خوانندگان، این پرسش مطرح شدهاست که چرا اینروزها کمتر چیزی مینویسم و مقالات کمتری از طریق وبلاگ و یا وبلاگهایم منتشر میکنم. آنان حتی به این نکته اشاره کردهاند که حتی در فصلنامهها و ماهنامههای ادبی نیز برخلاف گذشته، مطلب یا مطالبی از من موجود نیست. آیا کسالتی در میاناست...
-
پیداکردن جای خویش
سهشنبه 27 مرداد 1394 13:57
چارلی چاپلین/ Charlie Chaplin / 1889-1977 /هنرپیشهی نامآور، جملهای دارد با این مضمون: «در دنیا، جای کافی برای همه وجود دارد. به جای آنکه جای کسی را بگیری، تلاشکن تا جای خود را پیداکنی.» این جملهی چاپلین، یکباره ذهن مرا به اعماق تاریخ کشاند. چه توطئهها، برادرکشیها و یکدیگرکشیها تنها به آن دلیل صورت گرفته که...
-
گمکردن راه
یکشنبه 25 مرداد 1394 13:41
یک نویسندهی آمریکایی به نام «مارک تواین/ Mark Twain /1835/1910» جملهای دارد بدین شکل:«هرگز با آدمهای نادان بحث نکنید. آنها شما را تا سطح خودشان پایین میکشند، سپس با تجربهی خود، شما را شکست میدهند.» این گفتهی مارک تواین، همهی حقیقت را در برندارد و یا اگر بخواهم کمی تندتر بروم باید بگویم جملهی چندان...
-
آموختن از تاریخ
پنجشنبه 17 اردیبهشت 1394 00:19
در میان ایرانیان اهل اندیشه، جملهای وجود دارد بدین شکل: «آنکه از تاریخ نیاموزد، تاریخ برای او دوبار تکرار میشود. باراول به صورتی فاجعهبار و بار دوم به صورتی خندهدار.» من در این نوع تلقی، تردید دارم. نکتهی نخست آنست که چرا یک ملت، از تاریخ کشور خود نمیآموزد؟ آیا آموختنیهای تاریخی، مانند یک غذای خوشمزه و...
-
نویسندهی تاریخ، سازندهی تاریخ
دوشنبه 14 اردیبهشت 1394 23:26
بعضی جملهها که از دهان برخی شخصیتهای بزرگ تاریخی شنیده میشود، ظاهراً از چنان جاذبهای برخوردار است که خواننده یا شنونده، چنان جذب تازگی معنای جمله میگردد که در دل به گویندهی آن آفرین میگوید. به ویژه اگر آن گوینده، از افرادی باشد که به دلایلی، خود را در تاریخ به عنوان یک شخصیت برتر، به ثبت رساندهباشد. در این...
-
گروهبندیهای رفتاری مردم جهان
دوشنبه 7 اردیبهشت 1394 22:34
هریک از دانشمندان، نویسندگان و متفکران جهان، بر پایهی تجربیات فردی و دانش اجتماعی خویش، مردمان پیرامون خود را به گروههای گوناگون تقسیم کردهاند. ابوالحسن خَرَقانی از مشایخ بزرگ و قابل احترام صوفیه که در قرن چهارم و پنجم هجری قمری در خَرَقان که از روستاهای قومس/ Ghowmes در استان شاهرود فعلی است، میزیسته، دستهبندی...
-
زبان زشت
یکشنبه 23 آذر 1393 20:01
در سال 1985 میلادی، اجازهی ترجمهی کتاب «زبان زشت» را از «لارش گونّار اَندرشُن» استاد زبانشناسی دانشگاه گوتنبرگ سوئد دریافتکردم. کمی بعد، تصمیم گرفتم ترجمهی آن را آغازکنم. زمانی که به بخشهای پایانی کتاب رسیدهبودم، چند ماهی در ترجمهی کتاب وقفه حاصلشد. زیرا من به کار دیگری مشغول بودم که باید آن را نیز به پایان...
-
مرکز مرکزها
جمعه 21 آذر 1393 22:36
مرکز عالم در کجاست؟ آیا درجاییاست که ما به سر میبریم؟ آیا در جاییاست که دیگران ایستادهاند؟ آیا در جایی است که نه ما از آن اطلاع دقیقداریم و نه دیگران؟ اگر پرسشهای خود را محدودتر سازیم، میتوان گفت که آیا مرکز عالم در جایی نیست که «من» ایستادهاست، «تو» را مخاطب قرارداده و در باره ی «او» و یا «آن» صحبت میکند؟ چه...
-
راحتسازیهای زبانی
دوشنبه 17 آذر 1393 23:38
«زبان» در میان همهی «ساخته»های گوناگون انسان، از موقعیت خاصی برخورداراست. از یکطرف، در ردیف کهنترین ساختههای اجتماعی اوست و از طرف دیگر، از فراوردههایی است که انسان از نخستین لحظههای تولد تا زمان مرگ، بیشترین بهرهگیریهای مکرر را از آن به عمل میآورد. این فراوردهی روینده و پوینده چنان کارکردی دارد که...
-
پاکسازی زبانی
یکشنبه 16 آذر 1393 13:53
اگر پرسیدهشود که آیا پاکسازی زبانی برای بان فارسی ضرورتدارد، پاسخ من منفی خواهدبود. زبان فارسی مانند هر پدیدهی زنده، نمیتواند خود را از برخورد و آمیزش با زبانهای دیگر برکنار نگهدارد. شاید متخصصان فنی بتوانند ادعاکنند که آنان در آزمایشگاه و کارخانه، محصولی فراهم ساختهاند که تمامی مادهی اولیهی آن، از آهن...
-
مرگهای بیمرگان
جمعه 14 آذر 1393 01:04
صحبت از مرگِ «دیانا اسپنسر [1] / Diana Spencer » همسر سابق «چارلز [2] / Charles » ولیعهد کنونی انگلیس، دیگر نکتهی تازهای نیست. رسانههای نوشتاری، گفتاری و تصویری، تا آن جا که توانستند، در این زمینه، هنرخود را ارائهدادند. دنیایی که تشنهی خبربود، به شکلی حیرتمند و باورنکردنی، هرگونه گزارشی را که به «دیانا» و مرگ او...
-
دشواریهای دوسویهی ارتباط
چهارشنبه 12 آذر 1393 20:39
زندگی روزانهی ما پُر است از سوء تفاهمهایی که گاه بر اثر شنیدن یک واژه، به کاربردن یک اصطلاح و یا جمله پدید میآید. بدشنیدنها بر اثر عوامل گوناگون خارجی، بد تعبیرکردنها بر اثر وجود زمینههایی که ذهن را به کج راه میبرد و نیز بدفهمیدن به علت عدم آشنایی با آن مفهوم و یا موضوعی که میشنویم، از جمله جلوه هاییاست که...
-
کشتار بزرگ زبانی
سهشنبه 11 آذر 1393 00:08
دو پژوهشگر انگلیسی به نام « Peter Belwood » و « Colin Renfrew » اخیراً در بررسیهای خود در بارهی سرنوشت زبانهای کُهن و چند و چون مرگ و یا ادامهی حیات آنها، به نگرشهای تازهای دست یافتهاند. آنان معتقدند که در پایان عصر یخ، یک زلزله یا جابهجایی فرهنگی، اجتماعی در تاریخ زندگی انسان پدید آمده تا آنجا که در زمان...
-
ذهن انسان و پرداختهای زبانی
یکشنبه 9 آذر 1393 21:06
مقالهی «کژتابیهای زبانِ» آقای بهاء الدین خرمشاهی در مجلهی «کیان»، حکایت از آن دارد که زبان در چرخشگاههای خاصی از نظام قانونمندانهی خویش که باید در خدمت بیان مفاهیم، ایجاد و یا گسترش ارتباط های فکری، اجتماعی و احساسی انسانها باشد، خارج میشود و کژتابیهای ویژهای را آغاز میکند. در این مقاله، هیچ توضیحی داده...
-
فقر زبانی
یکشنبه 9 آذر 1393 13:50
یکی از زبانشناسان در جایی نوشتهاست که ما انسانها اگر نام «پدیدهها» و «اشیاء» را از روی آنها برداریم و تنها به آوردن کلمهی عام و جانشینی به نام «چیز» و «چیزها» قناعتکنیم، در مناسبات زبانی خود، گرفتار فاجعهی دردناکی خواهیمشد. در نظر آورید که پدر یک خانواده به فرزندش بگوید:«این «چیزها»یی که شما میخوانید، به درد...
-
بازیافتهها در گسترهی انطباق
شنبه 8 آذر 1393 13:28
در این نوشته، هدف آن نیست که پدیدهی «هویت» یا «این من فرهنگی» را به عنوان یک موضوع ثابت و مقدس نگاهکنیم. بلکه هدف آنست که از چشمانداز تجربههای فرهنگی و اجتماعی سالیان اخیر، برآن چراغی بتابانیم و ریشههای آن را در ژرفای تاریخ سرزمین خویش بکاویم. تَلَنگُرها و بازیابیها در افسانه های خیالانگیز و جادویی، گاه به...
-
کمشماری زنان
سهشنبه 4 آذر 1393 00:05
یک نقاش و طراح دانمارکی به نام «ایلر کراگ/ Eiler Krag » میگوید: «خانمها از چنان حس و شعوری برخوردارند که میتوان باور داشت که آنان از عهدهی ادارهی جهان به خوبی برآیند. به اعتقاد من بهتربود که همهی پارلمانهای دنیا را در اختیار زنان قرار میدادند.» تردید ندارم که این گفتهی آقای «کراگ»، هم مخالفانی دارد و هم...
-
ارزیابیهای واقعبینانه
یکشنبه 2 آذر 1393 17:11
در سالهای آغازین دههی چهل خورشیدی تا آنجا که به یاد میآورم، مجلهی فردوسی با دکتر مهرداد بهار، مصاحبهای داشت. در آنجا بود که او را به عنوان فرزند ملکالشعراء بهار به جا آوردم. از محتوای آن مصاحبه چیزی به یاد نمیآورم. آنچه که مرا در آن سالها به خواندن آن مصاحبه واداشت، در درجهی اول آن نبود که در جستجوی...
-
آینهی دیروزها و امروزها
شنبه 1 آذر 1393 16:37
نظامی گنجوی یکی از شخصیتهای ادبی ماست که در مورد او، چندان چیز زیادی نوشته نشده و یا کارهایش چنانکه بایستهاست، در بوتهی نقد و بررسی قرار نگرفتهاست. او با زبانی سالم، استوار، واژهپردازانه و در بسیاری ابعاد، نو و خوشترکیب، به بیان مناسبات انسانی و توصیف زیباییهای زندگی میپردازد. در این بُعد، او بیآنکه اخلاق...
-
افسانهها و واقعیتها
جمعه 30 آبان 1393 22:37
واژهی «افسانه» در ادبیات ما، دارای مفهومی است آمیخته با خیال پردازی و حضور رؤیاهای غیر قابل دسترس انسانی. در افسانهها، عنصر خیال، آرزو، عشق و نفرت، توأم با آگاهی انسانی، نقش آشکار دارد. به نظر میرسد که «داستان» بیشتر از افسانه به واقعیت نزدیکاست. اما باید بدین نکته اعترافکرد که در هیچکدام از ایندو، نمیتوان...
-
حبابهای زبانی
یکشنبه 25 آبان 1393 23:53
در ماه مارس سال 1994 میلادی، از طرف دفتر نخستوزیر وقت سوئد «کارل بیلد/ Carl Bildt » اعلامشد که او در ماه آوریل همانسال، قرارشدهاست در سفرخود به آسیای جنوب شرقی، دیداری نیز با پادشاه مالزی به نام « Kung Yang Di Petrum Agong » داشتهباشد. خوانندگان روزنامهها و شنوندگان و بینندگان رادیو تلویزیون این کشور، در این...